DEMOCRATIE: EEN UIT DE HAND GELOPEN OPVATTING OVER VRIJHEID
Hoofdstuk 1 uit mijn essay 'Het spirituele niemandsland' (2013):
1. De macht van woorden
In de jaren vijftig van de vorige eeuw, toen het IJzeren Gordijn Europa in tweeën spleet, deden akelige verhalen de ronde over wat zich afspeelde in dat duistere rijk in het Oosten, dat een arbeidersparadijs leek te zijn. Als kleine jongen vond ik het heel erg dat in die landen er kinderen waren die helden werden genoemd omdat zij hun ouders aanklaagden bij de overheid. Zij werden daartoe niet gedwongen. Het was een spontane actie van deze kinderen. Als ik me goed herinner, kreeg een van hen een standbeeld. Hoe zou het verder met die kinderen vergaan zijn? Hebben zij later hun kinderen zo opgevoed dat zij die heldendaad voor het vaderland ook zouden stellen, indien nodig? Zou dat standbeeld er nog staan of is het een soort lokaal Manneken Pis geworden?
Nu heb ik, al zeg ik het zelf, de onhebbelijke gewoonte om bij dit soort akelige verhalen mij af te vragen of in deze tijd iets gelijkaardig voorkomt. Die vraag kan worden beantwoord als we de mechanismen ontdekken waardoor mensen in staat zijn verraad te plegen tegenover de mensen die hen het meest dierbaar zijn.
Hoe komt een kind ertoe zijn vader en moeder bij de politie aan te geven? Sinds de mens menselijk is geworden, weten we dat we onze ouders moeten eren. In normale omstandigheden is er een onverbreekbare liefdesband tussen het kind en zijn ouders. De ergste nachtmerrie van een kind is zijn moeder of vader te verliezen. Hoe komt het dan dat een regime is staat is kinderen ertoe aan te zetten hun ouders te verraden?
Het mechanisme dat hier speelt kunnen we de macht van woorden noemen. Omwille van een idee kan een mens een ander kwaad aandoen. Omwille van een idee zien we het lijden niet van een ander. Een idee kan ons verblinden, zodat we de gevolgen van ons handelen niet voorzien en niet willen zien. Die kinderen die hun ouders hebben verraden, deden dit omwille van een idee. Het idee van de Staat waaraan we volstrekt gehoorzaam moeten zijn, omdat de solidariteit dit verlangt. Dit is nu juist het sinistere van deze kwestie: een hoogstaand moreel begrip zoals solidariteit, levert het argument om een ander aan te klagen. In ons voorbeeld is die ander de eigen moeder en vader.
De conclusie die we hieruit kunnen trekken is zowel verstrekkend als angstaanjagend. Elke hoogstaande morele norm kan worden misbruikt om in het individuele geval anderen leed toe te brengen. In feite is de conclusie nog sterker: die kinderen hebben namelijk gelijk vanuit het standpunt van de samenleving. Als hun ouders subversieve daden stellen die de maatschappij kunnen ondermijnen, dan zijn die ouders voor de samenleving een gevaar. Dan is het volkomen terecht dat de kinderen hun ouders aanklagen. In deze tijd zouden we kinderen van ouders die een terroristische aanslag willen plegen, ook helden noemen indien zij hen tijdig aanklagen.
Het is daarom niet eenvoudig om een moreel oordeel te vellen over de gevoerde politiek. Het vertrouwen in de leiding en het bestuur van een land ‘kan alleen ontstaan uit de onwrikbaar diepe overtuiging, dat de regering en het landsbestuur onbaatzuchtig en eerlijk is, en uit het feit, dat de zin der wetten overeenstemt met de algemeen heersende opvattingen over recht en moraal’. Dit is een citaat uit Mein Kampf van Adolf Hitler. Ik denk dat Adolf heel oprecht was toen hij dit schreef. Het was geen truc om mensen te misleiden. Hij was er volstrekt van overtuigd dat wat hij schreef en deed het goede voor zijn volk tot doel had. Hij was de geroepene die gehoorzaamde aan de Voorzienigheid. Hij was bereid alles op te offeren voor zijn volk. Deze ascetische dictator eiste niets voor zichzelf op, behalve de macht om ‘het goede’ te doen. Hij wilde het Europese ras zuiver houden en daarmee de beschaving redden. Uiteindelijk liepen deze in zijn ogen hoogstaande morele principes uit op een ongekende massamoord en een immense vernietiging van het Duitse erfgoed. Die vernietiging leidde ook tot een massamoord onder de Duitse bevolking, maar dat noemen we een heldendaad van onze bevrijders.
Nu is de westerse democratie aan de beurt om de verkeerde kant op te gaan. Ik laat hierover een econoom en een columnist aan het woord. De Franse econoom Jacques Attali zei tijdens een lezing in Parijs (1) dat het morele principe waarop de democratie berust, namelijk de individuele vrijheid, te ver is doorgeschoten, tot aan het absurde toe. Hij had het over de ‘somaliesering’ van de democratie, wegens de toenemende wetteloosheid. Individuele vrijheid heeft de betekenis gekregen van vrijheid ten aanzien van alle beperkingen. Het gevolg hiervan is dat de mensen zich niet meer willen houden aan het sociaal contract. Voorbeelden hiervan zijn het groot aantal echtscheidingen, de financiële crisis en de vernietiging van ons ecosysteem. In het huwelijk is men niet meer loyaal aan zijn partner. Het internationaal kapitalisme ontwijkt de nationale wetten en duizenden werknemers kunnen zomaar ontslagen worden omdat men lak heeft aan de arbeidscontracten. We gebruiken onze planeet op en dat zal ten koste gaan van de toekomstige generaties. Deze alomtegenwoordige en toenemende deloyaliteit kan niet anders dan leiden tot een catastrofe. Geen enkele samenleving kan overleven zonder loyaliteit en solidariteit.
In zijn column in de Nederlandse kwaliteitskrant NRC Handelsblad (14.12.2012) wees Thierry Baudet op de ontmanteling van de nationale soevereiniteit van de Europese staten, met als gevolg toenemende spanning tussen de kosmopolitische elites en het gewone volk. Volgens deze columnist staat de vrede binnen Europa hierdoor op het spel. De boosdoeners zijn precies diegenen die de hoogste morele principes in hun vaandel hebben: het mensenrechtenhof in Straatsburg, het Internationale Strafhof in Den Haag en de Europese Unie die verantwoordelijk zijn ‘voor de systematische verdunning van de homogene bevolking door golven massa-immigratie, open grenzen en multiculturalisme’. Volgens dezelfde columnist kan het Europese parlement onmogelijk democratisch zijn ‘want er bestaat geen Europees volk. Meerderheidsbesluitvorming is daardoor niet legitiem’. Dit parlement doet zich voor als de hoogste democratische instantie, maar in wezen is zij volstrekt ondemocratisch. George Orwell zal goedkeurend knikken.
Door de wijze waarop de Europese politiek de laatste decennia vorm heeft gekregen, dreigen de Europeanen minder dan voorheen geïnspireerd te worden om beschaving in de wereld te brengen. Dat komt vooral omdat in de Europese grondwet geen plaats is voor God. Deze afwijzing moeten we niet zien als een verwerping van religie of een logisch gevolg van het laïciteitsprincipe. Diegenen die God zijn plaats weigeren, hebben hiervoor goede gronden. Zij pleiten voor tolerantie, godsdienstvrijheid en vrijheid om het bestaan van God te ontkennen. Maar daar gaat het in wezen niet om. Als in de wet geen plaats is voor God, dan wordt bedoeld dat geen Hoger Wezen de wet kan bepalen. Het gevolg hiervan is dat de mens het zelf moet bepalen. In een democratie zal dus de meerderheid beslissen wat goed en wat kwaad is. Dit is de bron van alle ellende die over ons heen komt. Als de ratio en de meerderheid kunnen beslissen over goed en kwaad, kan de slimste manipulator het morele gedrag van de massa beïnvloeden. Wie over het meest geld beschikt bepaalt wat goed is, vandaar dat we bijvoorbeeld eindeloos doorgaan met de vernietiging van ons milieu.
Het oordeel over goed en kwaad kan beter niet in handen worden gelegd van de mensen. Het fundament van de Europese beschaving ligt in de tien geboden. Wie gehoorzaamt aan de tien geboden, accepteert dat er een wet is die boven alle mensen staat en waar de mensen geen jota aan kunnen veranderen. Het zijn geboden die mensen aanzetten tot mededogen, tot opoffering en vooral tot onbaatzuchtige liefde voor de medemensen. Ondanks alle falen is Europa de bakermat van beschaving in de ware zin van het woord en dat hebben we voor een groot gedeelte te danken aan Mozes en aan de jood Jezus van Nazareth die voor zijn boodschap de marteldood is gestorven. Het wrange van dit verhaal is dat Italiaanse soldaten Hem aan het kruis hebben genageld.
Het gaat niet om de verhalen als zodanig, maar om wat zij uitdrukken. Of het nu waar is dat Mozes afdaalde van de berg Sinaï met de stenen tafelen is in letterlijke zin van geen belang. Het gaat erom dat een instantie die boven de mensen staat, het Transcendente, zijn geboden aan de mensheid heeft geopenbaard. Ook die geboden kunnen misbruikt worden. In naam van die geboden heeft de katholieke Kerk eeuwenlang enorme misdaden begaan en het volk dom gehouden. Maar zowel het jodendom als het christendom hebben de mensen een machtig wapen gegeven om de misbruiken te bestrijden: de kritische geest en de individuele verantwoordelijkheid. Lees het evangelie en het wordt snel duidelijk dat Jezus Christus vernietigende kritiek gaf op de gevestigde macht. Ook nu zouden ze Hem kruisigen indien de wet dit zou toelaten. Stel je voor: de rijken moeten door het oog van een naald kruipen om hun zaligheid te verdienen; dus nooit! En wie nooit gezondigd heeft, die werpe de eerste steen: welke rechter durft nu nog te oordelen?
De Verlichting en het moderne denken hebben we te danken aan het joods-christelijk fundament van de westerse beschaving. Instanties en leiders die dit fundament ondermijnen riskeren in de toekomst als landverraders beschouwd te worden.
De internationale en Europese instanties die verantwoordelijk zijn voor de massa-immigratie, voor het instandhouden van het multiculturalisme en die God hebben verbannen, zouden in de geschiedenisboeken van de toekomst wel eens beschouwd kunnen worden als landverraders die collaboreerden met de vijanden van de Europese beschaving.
Het lot van de gehele wereld hangt af van de Europese beschaving, want dit is de enige beschaving die niet het ik centraal stelt, maar de Ander. Alleen de Europese beschaving stelt niet de groep of de clan centraal, maar de individuele verantwoordelijkheid. Geen enkele andere beschaving koestert zo extreem de kritische geest waardoor elke aberratie en elk onmenselijk regime uiteindelijk het onderspit zal delven. We hoeven ons niet te schamen voor Eurocentrisme. We kunnen trots zijn op wat Europa aan de wereld heeft geboden en nog te bieden heeft. Vanuit Europa zijn honderdduizenden jonge vrouwen en mannen de wereld ingetrokken uit liefde voor hun medemensen, om in de achtergebleven gebieden van de wereld de boodschap te brengen van mededogen en liefde voor de medemens.
Deze roeping van Europa dreigt teloor te gaan omdat de niet-democratische, supranationale instellingen geen respect hebben voor de ware identiteit van Europa. Dit is geen pleidooi voor een zuivering van Europa, zoals de nationaal-socialisten het hebben geprobeerd. Het is een pleidooi voor een Europa dat zijn verantwoordelijkheid ten aanzien van de wereld weer opneemt. Als alle immigranten terugkeren naar de landen van herkomst, dan kan Europa hen meehelpen om hun landen op te bouwen tot menswaardige staten. Het is een pleidooi voor een Europa dat de politiek, de economie, de cultuur en de opvoeding haar fundament teruggeeft: de goedheid voor de medemens. Dan wordt politiek geen strijd tussen tegenstanders, maar een gezamenlijk project voor vrede, gerechtigheid en goed rentmeesterschap. Dan wordt economie een project om de honger en de miserie uit de wereld te helpen. Dan wordt cultuur bevrijd van commerciële belangen om ten dienste te staan van alle mensen. Dan heeft opvoeding tot doel het kind te inspireren door en voor onvoorwaardelijke en onbaatzuchtige goedheid.
Voor bestelling van dit essay: klik op afbeelding in rechterkolom